केशरी अर्थव्यवस्थेला बळ! देशभरात १५,००० शाळा आणि ५०० महाविद्यालयांमध्ये ‘कंटेंट क्रिएटर लॅब्स’ स्थापन होणार

गोवा खबर : भारताला जागतिक आशय निर्मितीचे (Content Creation) केंद्र बनवण्याच्या दृष्टीने केंद्र सरकारने एक मोठे पाऊल उचलले आहे. ‘ऑरेंज’ अर्थात केशरी अर्थव्यवस्थेला (Orange Economy) गती देण्यासाठी सरकारने देशभरातील शाळा आणि महाविद्यालयांमध्ये अ‍ॅनिमेशन, व्हिज्युअल इफेक्ट्स, गेमिंग आणि कॉमिक्स (एव्हीजीसी – AVGC) क्षेत्राशी संबंधित ‘कंटेंट क्रिएटर लॅब्स’ स्थापन करण्याची घोषणा केली आहे.

वर्ष २०२६-२७ च्या केंद्रीय अर्थसंकल्पात या उपक्रमासाठी विशेष तरतूद करण्यात आली आहे. माहिती आणि प्रसारण राज्यमंत्री डॉ. एल. मुरुगन यांनी लोकसभेत एका लेखी उत्तरात ही माहिती दिली.

अर्थसंकल्पात २५० कोटींची तरतूद

सरकार अ‍ॅनिमेशन, व्हिज्युअल इफेक्ट्स, गेमिंग आणि कॉमिक्स (AVGC) क्षेत्रासह माध्यम आणि मनोरंजन क्षेत्राला प्रोत्साहन देत आहे. याचाच एक भाग म्हणून, २०२६-२७ च्या अर्थसंकल्पात देशभरातील १५,००० माध्यमिक शाळा आणि ५०० महाविद्यालयांमध्ये ‘एव्हीजीसी कंटेंट क्रिएटर लॅब्स’ स्थापन करण्याचे प्रस्तावित आहे. या महत्त्वाकांक्षी उपक्रमासाठी सरकारने २५० कोटी रुपयांची भरीव तरतूद केली आहे.

IICT, मुंबई नोडल एजन्सी म्हणून कार्यरत

मुंबईतील ‘इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ क्रिएटिव्ह टेक्नॉलॉजीज’ (आयआयसीटी – IICT) या संस्थेला या कंटेंट क्रिएटर लॅब्सच्या नियोजन, समन्वय आणि टप्प्याटप्प्याने अंमलबजावणीसाठी नोडल एजन्सी म्हणून नियुक्त करण्यात आले आहे. या लॅब्ससाठी आवश्यक तंत्रज्ञान, पात्र संस्थांची निवड आणि अंमलबजावणीच्या पद्धतींबाबत सध्या हितधारकांशी सल्लामसलत सुरू आहे.

कौशल्य विकासावर भर

AVGC-XR क्षेत्रासाठी राष्ट्रीय उत्कृष्टता केंद्र म्हणून आयआयसीटी (IICT) जुलै २०२५ पासून मुंबईतील आयआयसीटी-राष्ट्रीय चित्रपट विकास महामंडळ (एनएफडीसी) संकुलातून कार्यरत आहे. या केंद्रात सध्या १८ अभ्यासक्रम सुरू असून १३६ विद्यार्थ्यांनी नावनोंदणी केली आहे. विशेष म्हणजे, १५ सहभागींनी ‘ट्रेन-द-ट्रेनर’ कार्यक्रम यशस्वीरित्या पूर्ण केला आहे, ज्यामुळे या क्षेत्रात दर्जेदार प्रशिक्षक तयार होण्यास मदत होईल.

‘क्रिएट इन इंडिया’ आणि स्टार्टअप्सना प्रोत्साहन

“भारतात निर्मिती करा, जगासाठी निर्मिती करा” या उपक्रमांतर्गत भारताला आशय निर्मितीचे जागतिक केंद्र बनवण्यासाठी सरकार प्रयत्नशील आहे. यासाठी मुंबईत जागतिक दृकश्राव्य आणि मनोरंजन शिखर परिषद (WAVES 2025) आयोजित करण्यात आली होती.

या परिषदेअंतर्गत सुरू करण्यात आलेल्या ‘वेव्हएक्स स्टार्टअप ॲक्सिलरेटर प्रोग्राम’ (WaveX Startup Accelerator Programme) द्वारे मीडिया-टेक स्टार्टअप्सना इनक्यूबेशन, मार्गदर्शन (Mentorship) आणि जागतिक नेटवर्कपर्यंत पोहोच दिली जात आहे. स्टार्टअप्सच्या पहिल्या तुकडीला गुंतवणूकदारांशी संपर्क, बौद्धिक संपदा निर्मिती आणि आंतरराष्ट्रीय व्यासपीठांवर सहभाग मिळवून देण्याचे काम सुरू आहे. याव्यतिरिक्त, माध्यम आणि मनोरंजन क्षेत्रातील सर्जनशील प्रतिभेचा शोध घेण्यासाठी ‘क्रिएट इन इंडिया चॅलेंज’ (Create in India Challenge) हे एक राष्ट्रीय व्यासपीठ म्हणून वापरले जात आहे.