MIT-WPU कडून ‘WPU गोवा’ची घोषणा; ‘ट्रान्सडिसिप्लिनरी’ शिक्षणाने होणार उच्च शिक्षणाचा कायापालट

गोवा खबर : जगातील एक अत्यंत लोकप्रिय पर्यटन स्थळ म्हणून ओळखले जाणारे गोवा आता ज्ञान, सर्जनशीलता आणि नवोन्मेषाचे (innovation) एक शक्तिशाली केंद्र म्हणून वेगाने उदयास येत आहे. या परिवर्तनाला अधिक गती देण्यासाठी, पुण्यातील MIT–वर्ल्ड पीस युनिव्हर्सिटीने (MIT-WPU) आज ‘वर्ल्ड पीस युनिव्हर्सिटी- गोवा’ (WPU गोवा) या पुढील पिढीच्या विद्यापीठाच्या स्थापनेची अधिकृत घोषणा केली. जागतिक दृष्टिकोन, ‘ट्रान्सडिसिप्लिनरी’ (बहुविद्याशाखीय) शिक्षणपद्धती आणि मानवकेंद्रित तत्त्वज्ञान यांच्या आधारे उच्च शिक्षणाची नवी व्याख्या करण्याचा या विद्यापीठाचा संकल्प आहे.

WPU गोवाचा हा उपक्रम गेल्या दोन वर्षांपासून राबवल्या गेलेल्या व्यापक राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय विचारमंथन प्रक्रियेचे फलित आहे. या प्रक्रियेत नामवंत शिक्षणतज्ज्ञ, धोरणकर्ते आणि विविध क्षेत्रांतील तज्ज्ञांचा सक्रिय सहभाग होता. भारतभर झालेल्या २८ गोलमेज परिषदांशिवाय ११ आंतरराष्ट्रीय परिषदांचेही आयोजन करण्यात आले होते. देशातील उच्च शिक्षणाच्या क्षेत्रातील हा आजवरचा सर्वात मोठा ‘शैक्षणिक सह-निर्मिती’ (Academic Co-creation) उपक्रम मानला जातो. वेगाने बदलणारे तंत्रज्ञान, वाढती जागतिक गुंतागुंत आणि शाश्वत व समावेशक विकासाची गरज लक्षात घेता, भविष्यातील विद्यापीठांची भूमिका नेमकी कशी असावी, यावर या परिषदांमध्ये सखोल ऊहापोह करण्यात आला.

WPU गोवाचे माननीय अध्यक्ष डॉ. सतीश त्रिपाठी म्हणाले, “भविष्यातील विद्यापीठे ही रचनेने ‘ट्रान्सडिसिप्लिनरी’ (बहुविद्याशाखीय), अध्यापनशास्त्रात शोध-आधारित आणि एकात्मिक संशोधन परिसंस्थेशी जोडलेली असणे आवश्यक आहे. त्याचबरोबर, निवास आणि अध्ययन एकत्रित असणारे विद्यार्थी समुदाय (living-learning communities) आणि मजबूत राष्ट्रीय व जागतिक अनुभव (global immersions) तितकेच महत्त्वाचे आहेत, जे विद्यार्थ्यांना जगातील गुंतागुंतीच्या आव्हानांना सामोरे जाण्यासाठी तयार करतात.”

MAEER’s MIT शिक्षण समूह आणि WPU गोवाचे कार्याध्यक्ष डॉ. राहुल कराड पुढे म्हणाले की, या संकल्पनेच्या प्रक्रियेतून उच्च शिक्षणाच्या भविष्याबाबत एक प्रबळ राष्ट्रीय सहमती दिसून आली आहे. ते म्हणाले, “पाच मुख्य विचार स्पष्टपणे समोर आले आहेत—बहुविद्याशाखीय दृष्टिकोन, शोध-आधारित अध्यापनशास्त्र, एकात्मिक संशोधन परिसंस्था, निवास-अध्ययन समुदाय आणि जागतिक अनुभव. हीच तत्त्वे WPU गोवाच्या शैक्षणिक पायाभरणीचा मुख्य आधार आहेत.”

नवीन विद्यापीठासाठी गोव्याची निवड करणे हे धोरणात्मक आणि प्रतीकात्मक अशा दोन्ही दृष्टीने महत्त्वाचे आहे. उत्तर गोव्यातील थिवी (Thivim) येथे स्थित, WPU गोवा कॅम्पसला उत्तम कनेक्टिव्हिटीचा लाभ मिळतो, सोबतच हे ठिकाण सांस्कृतिकदृष्ट्या समृद्ध आणि शांत परिसरात वसलेले आहे. केवळ एक जागतिक पर्यटन स्थळ एवढ्यापुरतीच गोव्याची ओळख मर्यादित नसून, ते एक अद्वितीय सांस्कृतिक, पर्यावरणीय आणि बौद्धिक वातावरण प्रदान करते. जगभरातील कलाकार, डिझाइनर्स, चित्रपट निर्माते, संगीतकार आणि विचारवंतांचे घर असलेल्या गोव्याची ही पार्श्वभूमी अभियांत्रिकी, डिझाइन, व्यवस्थापन, चित्रपट आणि मीडिया, लिबरल आर्ट्स आणि उदयोन्मुख आंतरविद्याशाखीय अभ्यासक्रमांसाठी अत्यंत प्रेरणादायी आहे. भारतातील सर्वात सुरक्षित, स्वच्छ आणि शांत राज्यांपैकी एक असल्यामुळे, येथे सखोल एकाग्रता, सर्जनशीलता आणि वैयक्तिक प्रगतीसाठी अनुकूल वातावरण मिळते.

WPU गोवाच्या संकल्पनेचा केंद्रबिंदू म्हणजे याचा विशेष हेतूने बांधलेला, पूर्णतः निवासी कॅम्पस, जो शिकण्यासाठी आणि राहण्यासाठी एकात्मिक परिसंस्था (ecosystem) म्हणून डिझाइन केला आहे. हा कॅम्पस शाश्वत आणि ‘नेट-झिरो’ (Net-zero) पर्यावरणाच्या धर्तीवर विकसित केला जात आहे, जिथे आधुनिक सुविधा आणि पर्यावरणीय जबाबदारी यांचा मेळ घातला आहे. आंतरराष्ट्रीय ख्यातीचे वास्तुविशारद स्टीफन पॉमियर यांनी या कॅम्पसची रचना केली असून, मोकळ्या जागा, नैसर्गिक प्रकाश आणि ‘कोलिजन झोन्स’ (Collision zones) द्वारे विविध शाखांमधील विद्यार्थ्यांमध्ये सेंद्रिय संवाद आणि सहकार्य वाढीस लागेल याची काळजी घेतली आहे.

WPU गोवाच्या माध्यमातून, MIT-WPU चे उद्दिष्ट गोव्याला केवळ ‘भेट देण्याचे ठिकाण’ म्हणून नव्हे, तर शिकण्याचे, नवोपक्रम करण्याचे आणि नेतृत्व करण्याचे ठिकाण म्हणून प्रस्थापित करणे हे आहे. चालू शैक्षणिक वर्षासाठी WPU गोवाचे प्रवेश आता खुले झाले असून, भारत आणि जगभरातील विद्यार्थ्यांना या परिवर्तनकारी शैक्षणिक प्रवासाचा भाग होण्यासाठी आमंत्रित केले जात आहे. हे विद्यापीठ गोव्याला एक प्रमुख शैक्षणिक केंद्र आणि जागतिक दर्जाचे उच्च शिक्षण केंद्र बनवण्याच्या दिशेने टाकलेले एक धाडसी पाऊल आहे—जिथे ध्येय आणि संधींचा संगम होतो आणि जिथे विद्यार्थ्यांना केवळ यशस्वी करिअरसाठीच नव्हे, तर अर्थपूर्ण जीवनासाठी तयार केले जाते.