या संग्रहात ‘तिरुवरुत्चेल्वर’ या चित्रपटाच्या NFAI कडील पहिल्यावहिल्या प्रतीचा समावेश

गोवा खबर:दिग्गज अभिनेते शिवाजी गणेशन यांची मुख्य भूमिका असलेल्या आणि ए. पी. नागराजन यांनी दिग्दर्शित केलेल्या तीन 35 एमएम तमिळ चित्रपटांच्या प्रिंट्स मिळवण्यात आल्या आहेत. ‘फिल्म अँड टेलिव्हिजन इन्स्टिट्यूट ऑफ इंडिया’ (FTII) मधील चित्रपट संशोधन अधिकारी अपर्णा सुब्रमण्यन यांनी या प्रिंट्स NFDC-राष्ट्रीय चित्रपट संग्रहालय (NFAI), पुणे यांच्याकडे सुपूर्द केल्या.

या समावेशामुळे ‘तिरुवरुत्चेल्वर’ (1967), ‘तिल्लाना मोहनम्बल’ (1968) आणि ‘तिरुविलयाडल’ (1965) हे चित्रपट राष्ट्रीय संग्रहाचा भाग बनले आहेत. ‘तिरुवरुत्चेल्वर’चा समावेश एक महत्त्वपूर्ण कमतरता भरून काढतो, कारण NFAI कडे हा चित्रपट यापूर्वी कोणत्याही स्वरूपात उपलब्ध नव्हता. तसेच, या समावेशामुळे ‘तिल्लाना मोहनम्बल’ आणि ‘तिरुविलयाडल’ या चित्रपटांची आणखी एक शिल्लक ‘रिलीज प्रिंट’ (प्रदर्शनासाठी वापरली जाणारी प्रत) संग्रहात आली आहे, ज्यामुळे तमिळ चित्रपटसृष्टीतील या दोन महत्त्वाच्या कलाकृतींचे जतन अधिक बळकट झाले आहे.

या संपादनाचे महत्त्व केवळ संग्रहात तीन नवीन चित्रपटांची भर पडण्यापुरते मर्यादित नाही. दुसरी प्रत मिळाल्यामुळे NFAI ला या चित्रपटांचे जतन आणि वापर करणे अधिक सुलभ झाले आहे; यामुळे एक प्रत सुरक्षित जतन करणे शक्य होते, तर दुसरी प्रत संदर्भ, तांत्रिक मूल्यमापन, डिजिटायझेशन आणि तुलनात्मक अभ्यास यांसारख्या कामांसाठी वापरता येते.

अपर्णा सुब्रमण्यन यांनी एनएफडीसीचे व्यवस्थापकीय संचालक प्रकाश मगदूम आणि NFDC-NFAI चे अधिकारी भावेश प्रताप सिंग व लीनाली खैरनार यांच्याकडे चित्रपट रील सुपूर्द केली.

राष्ट्रीय चित्रपट विकास महामंडळ (NFDC) चे व्यवस्थापकीय संचालक प्रकाश मगदूम म्हणाले: “भारताचा चित्रपट वारसा जतन करणे हे केवळ संस्थात्मक संग्रहांवरच अवलंबून नाही, तर उपलब्ध असलेली चित्रपट सामग्री सुरक्षित ठेवण्याचे महत्त्व ओळखणाऱ्या व्यक्ती आणि संस्थांच्या प्रयत्नांवरही ते अवलंबून आहे. राष्ट्रीय चित्रपट संग्रहालयात (NFAI) या तीन महत्त्वाच्या तमिळ चित्रपटांचा समावेश झाल्यामुळे राष्ट्रीय संग्रह अधिक समृद्ध झाला आहे. तसेच, यामुळे भारतीय चित्रपटसृष्टीतील महत्त्वपूर्ण कलाकृती भावी पिढ्यांसाठी उपलब्ध होण्यास मदत होणार आहे. या प्रिंट्सचा शोध घेऊन त्या राष्ट्रीय संग्रहाच्या देखरेखीखाली सोपवण्यासाठी जे प्रयत्न केले गेले, त्याबद्दल आम्ही कृतज्ञता व्यक्त करतो.”

या प्रिंट्स सोपवण्याबाबत अपर्णा सुब्रमण्यन म्हणाल्या: “गेल्या साडेतीन वर्षांपासून मी चित्रपटांच्या प्रिंट्स  शोधून त्या जतन करत आहे. या वर्षाच्या सुरुवातीला, म्हणजेच जानेवारी 2026 मध्ये, मी ‘रथकनीर’ (1954) या चित्रपटाची एक प्रिंट NFAI कडे सुपूर्द केली होती. माझ्या संग्रहातील निवडक चित्रपटांच्या प्रिंट्स सुपूर्द करणे हा त्याच प्रयत्नांचा एक भाग आहे. योग्य जतन-सुविधा असलेल्या सरकारी  संग्रहालयाच्या देखरेखीखाली या प्रिंट्स ठेवणे, हा माझा उद्देश आहे.”

NFAI च्या संग्रहात ‘थिल्लाना मोहनंबल’ या चित्रपटाचे जतनासाठीचे अनेक घटक उपलब्ध असले, तरी ‘तिरुविलयादल’ या चित्रपटाचा मात्र केवळ एकच घटक सध्या संग्रहात उपलब्ध आहे. ‘तिरुविलयादल’ची भेट दिलेली प्रिंट ही ‘सिनेमास्कोप’ फॉरमॅटमधील ऑप्टिकली सुधारित आवृत्ती असल्याचे दिसून येते.

जेव्हा एखाद्या चित्रपटाची जतन करण्यायोग्य केवळ एकच प्रत एखाद्या संस्थेच्या संग्रहात शिल्लक असते, तेव्हा त्याचे भौतिक नुकसान अधिक वाढण्याचा धोका कमी करण्यासाठी त्याच्या वापराचे काळजीपूर्वक नियंत्रण करावे लागते. जर चित्रपटाची आणखी एक प्रत उपलब्ध असेल, तर संदर्भ, तांत्रिक मूल्यमापन, डिजिटायझेशन आणि तुलनात्मक अभ्यास यांसारख्या गोष्टींसाठी अभिलेखागाराला अधिक लवचिकता मिळते आणि त्याच वेळी मूळ ॲनालॉग फिल्म सुरक्षित राहते. त्यामुळे,अभिलेखागारातील जतनाच्या दृष्टीने चित्रपटाच्या एकापेक्षा अधिक प्रति उपलब्ध असणे अत्यंत महत्वाचे ठरते.

‘थिल्लाना मोहनंबल’ (1968) मधील काही दृश्ये

नव्याने प्राप्त झालेल्या या तिन्ही प्रिंट्समध्ये मजेंटा रंगाची छटा फिकी पडल्याचे आणि प्रोजेक्टरमुळे पडलेले उभे ओरखडे दिसून येतात; उष्णकटिबंधीय व प्रतिकूल हवामानात अनेक दशके वापर आणि साठवणूक झाल्याचा हा परिणाम आहे. या प्रिंट्सची सद्यस्थिती, अस्तित्वात असलेल्या अशा चित्रपट रिळांचे संस्थात्मक अभिलेखागारांमध्ये जतन व संरक्षण करण्याचे महत्त्व अधोरेखित करते.

या प्रिंट्स मिळवण्याची प्रक्रिया ऑगस्ट 2026 मध्ये मिळालेल्या माहितीच्या आधारे सुरू झाली. ‘थिल्लाना मोहनंबल’ चेन्नईमध्ये सापडली आणि एफटीआयआय (FTII) चे माजी विद्यार्थी साई संजय यांच्या मदतीने ती मिळवून पुण्यात आणण्यात आली. त्यानंतर मिळालेल्या माहितीच्या आधारे ‘तिरुविलायादल’ आणि ‘तिरुवरुत्चेल्वर’ या चित्रपटांच्या प्रिंट्सही हस्तगत करण्यात आल्या. ‘तिरुवरुत्चेल्वर’ची प्रत एनएफएआय (NFAI) कडे उपलब्ध नाही हे समजताच, सुब्रमण्यन यांनी या चित्रपटाची प्रिंट अभिलेखागारासाठी मिळवण्याला प्राधान्य दिले. 13 सप्टेंबर 2026 रोजी चेन्नईतून या तिन्ही प्रिंट्स ताब्यात घेण्यात आल्या आणि त्यानंतर त्या एनएफएआयकडे सुपूर्द करण्यात आल्या.

या समावेशामुळे NFDC–NFAI द्वारे अस्तित्वात असलेल्या चित्रपटांच्या प्रति शोधणे, त्यांचे संकलन करणे आणि जतन करणे यासाठी सुरू असलेल्या प्रयत्नांना बळकटी मिळते, तसेच भारताच्या चित्रपट वारशाचा राष्ट्रीय संग्रह अधिक समृद्ध करते. या प्रिंट्समुळे भविष्यातील जतन, संशोधन, डिजिटायझेशन आणि उपलब्धतेच्या कामांना मदत होईल, ज्यामुळे या महत्त्वपूर्ण कलाकृती भारताच्या चित्रपट इतिहासाचा भाग म्हणून कायमस्वरूपी उपलब्ध राहतील.