फ्रेंच क्लासिक ‘द काउंट ऑफ मॉन्टे क्रिस्टो’ मध्ये गोव्याचे आबे फारिया खरेच वैशिष्ट्यीकृत होते का? ज्येष्ठ कोंकणी लेखक उदय भेंबरे

~ संमोहनतज्ञ म्हणून ओळखले जाणारे, आबे फारिया गोव्यात जवळजवळ अज्ञात आहेत

~कोंकणी लेखक उदय भेंबरे यांनी फरियाच्या आयुष्यातील महत्वाचा भाग ‘तर्कसंगत कल्पनेने’ भरून काढला आहे

 गोवा खबर: अलेक्झांड्रे डुमासच्या ‘द काउंट ऑफ मॉन्टे क्रिस्टो’ मधील आबे फारिया हे पात्र गोव्याच्या पुरोहित-संमोहनतज्ञ आबे फारियावर आधारित आहे असे अनेकांना वाटते, परंतु कोंकणी लेखक उदय भेंबरे या संकल्पनेसोबत सहमत नाहीत, त्यांच्या या कल्पनेला भेंबरेनी  ‘कातर रे भाजी’ या नव्या कादंबरीच्या संशोधनातून आव्हान दिले आहे.  

पिळर्ण येथील संग्रहालयात नुकत्याच झालेल्या मोग संडे अंतर्गत ते कोंकणी भाषा मंडळाच्या अध्यक्ष अन्वेषा सिंगबाळसोबत या विषयावर चर्चेत आले. पोर्तुगीज न्यूरोसर्जन डॅनियल गेलासिओ डॅलगाडोने १९०६ मध्ये प्रकाशित केलेल्या आबे फारियावरील अधिकृत चरित्रातून त्यांना या वस्तुस्थितीची माहिती मिळाली अशी माहिती  भेंबरे यांनी दिली.

“डॅलगाडोने त्याच्या चरित्रात फारियाच्या आसपासच्या अनेक विसंगती स्पष्ट केल्या आहेत. डुमासच्या कादंबरीतील उल्लेखामुळे अनेक चरित्रकारांनी मोठ्या प्रमाणावर स्वीकारल्याप्रमाणे फारियाला तुरुंगात टाकण्यात आले हा विश्वास त्याने खोटा ठरवला. पॅरिसमधील एका जुगाराच्या ठिकाणी फारियाने भेट दिल्याचे ऐकून डॅलगाडोलाही धक्का बसला. हे मी माझ्या कादंबरीतही संबोधले आहे,” भेंबरे म्हणाले.

१७५६ मध्ये, कांदोळी येथे जन्मलेले आबे फारिया, गोव्यातील एक अग्रगण्य संमोहनतज्ञ होते, ज्यांनी मानसशास्त्र  आणि संमोहन चिकित्सा या क्षेत्रांत अमिट छाप सोडली आहे.

काही दिवसांपूर्वी प्रसिद्ध झालेल्या ‘कातर रे भाजी’ या त्यांच्या अलीकडच्या कादंबरीमध्ये, उदय भेंबरे यांनी कल्पनाशक्ती आणि तर्कशुद्धता यांचे मिश्रण वापरून आबे फारियाच्या आयुष्यातील दीर्घ अंतर भरून काढण्याचे उद्दिष्ट ठेवले आहे. तो डॉक्टर नसतानाही, त्याच्या पालकांचे दूरचे नाते आणि मार्सिलेच्या मेडिकल सोसायटीमध्ये त्याचे अनपेक्षित सदस्यत्व दरम्यान फारियाची असामान्य संकल्पना यासारख्या पैलूंचे स्पष्टीकरण त्यांनी दिले आहे. पुस्तकाचा काही भाग वस्तुस्थितीवर आधारित असला तरी बहुतांश भाग त्यांच्या सर्जनशील कल्पनाशक्तीचा समावेश आहे भेंबरेनी नोंदविले.

ही कादंबरी तयार करण्यासाठी भेंबरे यांनी खूब व्यापक संशोधन केले, कादंबरीसाठी त्यांनी आबे फारियावरील सात चरित्रांचा संदर्भ घेतला, ज्यात दोन कोंकणी (ज्यापैकी एक मूळ पोर्तुगीजमधून नोबल पारितोषिक विजेते आणि न्यूरोलॉजिस्ट अँटोनियो एगास मोनिझ यांनी अनुवादित केली होती), एक मराठी आणि चार इंग्रजी होत्या.

फारियाचा वारसा किती महत्वाचा आहे  याची गोवावासीयांना जाणीव नसल्यामुळे भेंबरे यांना कादंबरीचा विषय म्हणून त्याच्यावर लक्ष केंद्रित करण्यास प्रवृत्त केले.  “संमोहनातील सजेशनच्या सिद्धांताचे जनक म्हणून आज जागतिक स्तरावर ओळखल्या जाणार्‍या एखाद्या व्यक्तीबद्दल गोवावासीयांना स्वतःला माहित नाही हे लज्जास्पद आहे,” असे ते म्हणाले.

गोवा विद्यापीठात कोकणी शिक्षक म्हणून कार्यकाळात भेंबरे यांना विद्यार्थ्यांकडून देखील आबे फारियाच्या माहितीबद्दल प्रतिसाद मिळाला नाही. तसेच पणजीतील आदिल शाह पॅलेसशेजारी १९४५ मध्ये रामचंद्र पांडुरंग कामत यांनी उभारलेल्या पुतळ्याला फारियाची ओळख पटवता आली नाही असे ते म्हणाले.

लोकांना आबे फारियाबद्दलच्या ऐतिहासिक चरित्रांमध्ये फारसा रस नाही हे भेंबरेच्या लक्षात आले त्यामुळे त्यांनी या विषयावर कादंबरी लिहिण्याचा निर्णय घेतला, ती अधिक वाचकांना आकर्षित करेल आणि त्यांना फारियाच्या जीवनाबद्दल अधिक आकर्षक पद्धतीने शिकण्यास मदत करेल या विचारने ही कादंबरी लिहिली गेली आहे असे त्यांनी कळवले.