गोव्यातील पौराणिक कपयाळी कला पर्यावरण संवर्धन स्वीकारते: अरुणा

गोवा खबर: पिळर्णातील म्युझिअम ऑफ गोवा या संग्रहालयात झालेल्या ‘मोग संडे’ कार्यक्रमात ‘कापयाळे’ या पारंपरिक  कलाकृतीवर व्याख्यान आयोजित करण्यात आले होते. व्याख्यान सुप्रसिद्ध महिला कलाकार अरुणा वाघ यांनी आयोजित केले होते. नवविवाहित जोडप्यांना भेटवस्तूंवर सुशोभित केलेला हा कला प्रकार आता  पर्यावरण संवर्धाच्या विषयात मदत करतो अशी माहिती या सत्रात त्यांनी दिली. लोकांना ही कला माहित असावी म्हणून तिने या विषयावर एक पुस्तकही लिहिले आहे ज्याचे प्रकाशन काही दिवसात होणार आहे.

वाघ यांनी रविवारी कपयाळ्यांवर सादर केलेल्या व्याख्यानात ह्या कलेसाठी वापरलेल्या सामग्रीबद्दल माहिती दिली, “ही कला पुनर्निर्मिती आणि पुनर्नवीनीकरण सामग्रीच्या कलाकृती तयार करण्याच्या  वकिलीमध्ये गुंतलेली आहे”  तशीच ही कला इको फ्रेंडली असल्याने जुने कपडे बाहेर न टाकता त्यांचा वापर या कलेत उत्कृष्टपणे केला जाऊ शकतो असे तिने सांगितले.  ही पद्दत वापरल्याने  घनकचरा टंकणाऱ्या जाग्यांवर कपड्याचे साहित्य टाकणे टाळता येईल.

पूर्वी कपयाळ्यांसाठी कापसाचे कापड वापरले जात होते जे पर्यावरणासाठी अनुकूल होते कारण त्यात री-सायकल  किंवा अपसायकल केलेले फॅब्रिक वापरले जात होते, ज्यामुळे घनकचऱ्याचे प्रमाण कमी झाले आहे” असे वाघ यांनी आपल्या व्याख्यानात सांगितले.  त्यानंतर कार्यक्रमात कपयाळी कला आणि त्याचे उपयोग प्रत्यक्षात दाखविण्यात आले. तसेच सहभागिंनी प्रात्यक्षिकासाठी कपयाळी तंत्रांचा वापर करून बनवलेली कापडं आणली होती, ज्यात एका सहभागीने डेनिमच्या बॅगवर ही कलाकृती बनवली होती, हे बॅग त्या व्यक्तीने जुन्या जीन्सच्या मदतीने बनविले होते.

मुळात कपयाळी हे गोव्याचे पारंपरिक शिवण तंत्र आहे, ज्याच्या आधाराने  आपण रंगबिरंगी रजाई, रग्ज, गोधडी अश्या बऱ्याच काही वस्तू तयार करू शकतो, यात कापडाच्या पॅचवर्कचा वापर केला जातो या कलेला खरोखरच  खास बनवणारी गोष्ट म्हणजे फुले, पाने आणि अधिकच्या गुंतागुंतीच्या उत्कृष्ट डिझाईन

कलेच्या पहिल्या आठवणी तिच्या आजी भोवती रचल्या गेल्याचे ही अरुण म्हणाल्या “या कलेतून माझ्या आजीचे भरपूर आठवणी आहेत, स्वतःचे कपडे शिवल्यानंतर अतिरिक्त साहित्याची बचत करून, ती तिच्या शेजारी  आणि मित्रांना  एकत्र करून या सुंदर कपयाळी तयार करायची, हा एक सहायपोगी प्रयत्न होता.
कपयाळी  कला ही गोव्याच्या  सांस्कृतिक इतिहासात खोतकर रुजलेली आहे, ज्याचा शोध कला स्वरुपावरील  पुस्तकात केला जाईल.

“म्युझिअम ऑफ गोवा री- सायकल आणि री-युझ या तत्वांना मान्यता देते आणि संग्रहालयात प्रदर्शित केलेल्या अनेक कलाकृती  त्याच  पद्धतीचे अनुसरण करतात, ज्यामध्ये कलात्मक प्रदर्शन आणि  प्रतिष्ठापने  तयार करण्यासाठी भंगार सामग्री, वापरलेल्या प्लॅस्टिकच्या बाटल्या, ड्रिफ्टवुड इत्यादींचा पुन्हा वापर केला जातो, मोग संडे या मूल्यांशी संरेखित आहे आणि कपयाळी सारख्या  टिकाऊ कलाकृतींना प्रोत्साहन देते”, असे मोग संडे क्युरेटर नीलांकुर दास यांचे मत होते.